Lupine heeft veel te bieden, het levert plantaardige eiwitten van eigen bodem en kan tegelijkertijd bijdragen aan een gezondere bodem, meer biodiversiteit en minder behoefte aan kunstmest. Maar hoe zorgen we ervoor dat deze voordelen ook echt waarde krijgen voor telers, de keten én consumenten? Binnen het Europese project VALERECO werken onderzoekers en praktijkpartijen samen om daar meer inzicht in te krijgen.
VALERECO staat voor Valorization Legumes Related Ecosystem Services. Het is een vierjarig Europees project, gestart in juni 2024, waarin 15 partners uit 11 landen samenwerken. Het doel is om beter inzicht te krijgen in de voordelen van peulgewassen en te onderzoeken wat nodig is om deze gewassen vaker onderdeel te laten worden van landbouwsystemen. Daarbij kijkt VALERECO naar zowel de ecologische als de economische waarde van peulgewassen.
Het gaat daarbij niet alleen om de opbrengst van het gewas. Peulgewassen leveren ook zogenaamde ecosysteemdiensten. Dit zijn voordelen die het gewas biedt aan het landbouwsysteem en de omgeving zoals bijvoorbeeld een bijdrage aan bodemgezondheid, biodiversiteit en de kringloop van voedingsstoffen. VALERECO wil deze voordelen beter zichtbaar maken en kennis en oplossingen ontwikkelen waarmee telers en adviseurs in de praktijk aan de slag kunnen.
Niet alleen onderzoeken maar vooral samen doen
De Living Labs spelen een belangrijke rol binnen VALERECO. In negen Living Labs, verspreid over zes Europese landen, werken telers, adviseurs, onderzoekers en andere betrokkenen samen. Ze onderzoeken welke oplossingen in de praktijk werken en wat nodig is om peulgewassen verder te brengen.
Daarbij begint het bij heel praktische vragen:
Welke voordelen leveren peulgewassen?
Waar lopen telers tegenaan?
Waarom kiest een teler wel of niet voor een peulgewas?
En welke oplossingen kunnen ervoor zorgen dat peulgewassen beter in een teeltsysteem passen?
Om daar antwoord op te krijgen, worden binnen de Living Labs praktijkgerichte proeven uitgevoerd. Daarbij wordt onder andere gekeken naar stikstofbinding, onkruidonderdrukking en de aanpassing van peulgewassen aan klimaatverandering. Daarnaast wordt gezamenlijk technische oplossingen ontwikkeld en gedemonstreerd. Deze worden niet alleen beoordeeld op teelttechnische haalbaarheid maar ook op hun economische en milieukundige effecten.
Dit is de kracht van de Living Labs: kennis wordt niet alleen voor de praktijk ontwikkeld maar samen met de praktijk. VALERECO betrekt boeren, adviseurs, onderzoekers, bedrijven, beleidsmakers en consumenten bij co-creatie- en demonstratieactiviteiten. Zo wordt onderzocht welke oplossingen daadwerkelijk bijdragen aan een bredere toepassing van peulgewassen.
De kennis en ervaring die hierdoor ontstaat, wordt vervolgens ook breder beschikbaar gemaakt. VALERECO ontwikkelt daarvoor onder andere een digitale informatiehub, een beslissingsondersteunend systeem en een e-learningplatform.
Van Europa naar de Nederlandse praktijk
Nederland is één van de landen waarin VALERECO met Living Labs werkt. Delphy is een van de twee Nederlandse projectpartners en richt zich naast veldbonen ook op lupine. Het Nederlandse Living Lab is gevestigd op Ekoboerderij De Lingehof in Randwijk. Dit biodynamische akkerbouwbedrijf heeft ervaring met witte lupine en andere vernieuwende gewassen en biedt ruimte voor praktijkonderzoek naar nieuwe teelten en teeltmethoden. Ook Lekker Lupine is bij het Living Lab betrokken. Lekker Lupine wil lokaal geteelde lupinebonen terugbrengen op de Nederlandse akkers én op het bord en werkt aan teelt, productontwikkeling, verkoop en kennisdeling.
Binnen het Nederlandse Living Lab brengen we verschillende kanten bij elkaar. We kijken naar de teelt en de ervaringen uit de praktijk, maar ook naar de bredere waarde van lupine en naar wat nodig is om het gewas verder te brengen. Zo vormt Ekoboerderij De Lingehof de praktische basis waar telers, adviseurs, onderzoekers en andere betrokkenen kennis en ervaringen kunnen delen en nieuwe inzichten kunnen opdoen.
Daarbij staat één vraag centraal: wat is ervoor nodig om lupine aantrekkelijk te maken voor de teler én ervoor te zorgen dat de waarde van het gewas wordt herkend in de keten en bij de consument?
Binnen het Nederlandse Living Lab willen we daar samen met telers, Lekker Lupine en andere betrokkenen stappen in zetten. Zo verbinden we de Nederlandse praktijkervaringen met het bredere Europese onderzoek van VALERECO en werken we samen aan meer kennis en nieuwe kansen voor lupine.
Tekst: Alies Haange